USUARIUM

A Digital Library and Database for the Study of Latin Liturgical History in the Middle Ages and Early Modern Period

Christmas Eve

Latin Keywords
nocte, galli cantu, Nativitat*, initium, finito nono responsorio, Iudicii signum, Sybill*
Short Description
Extraordinary rites (beyond the Mass and the Office Hours of the day) in connection with Christmas Eve. According to Matthew, the first Mass of the feast was customarily celebrated during the night at the end of Matins and before the Genealogy, while Lauds was sung between the Communion and the Postcommunion, without chapter, hymn and versicle. This collocation followed different arrangements in each Use and special liturgical items were often included.

Documents

Book Original Index Title P.N
BE Liège 1495, Missal Finito nono responsorio 31 (8v)
BE Liège 1499, Missal Finito nono responsorio legitur 36 (7r)
BE Liège 1502, Missal Finito nono responsorio 53 (9v)
BE Tournai 1498, Missal Cantata communione presbyter incipiet ab altare 36 (9r)
BE Tournai 1498, Missal Cantata communione presbyter incipiet ab altare 37 (9r)
BE Tournai 1497, Breviary Sequitur Te Deum laudamus 246 (a.18v)
CH Basel 1488, Missal Liber generationis Iesu Christi 43 (11v)
CH Basel 1479 (before), Missal Liber generationis Iesu Christi 37 (9v)
CH Basel 1490 (about), Breviary Finito responsorio sequitur missa 42 (21r)
CH Chur 1497, Missal Liber generationis Iesu Christi 54 (10v)
CH Lausanne 1493, Missal Liber generationis Iesu Christi 26 (7r)
CZ Olomouc 1400-1500, Missal VK Olomouc M III 8 Statim laudes Quem vidistis pastores 17 (9r)
CZ Olomouc 1488, Missal Quem vidistis pastores 50 (13v)
CZ Praha 1498, Missal Laudes sine Deus in adiutorium 46 (11v)
DE Bamberg 1490, Missal Dicta communione sequitur evangelium Liber generationis. CCXXXII. Deinde antiphona 44 (12r)
DE Bamberg 1501, Breviary In vigilia Nativitatis Christi 49 (15v)
DE Bremen 1511, Missal Finita communione 28 (10r)
DE Bressanone 1511, Missal Benedictio non datur. Post hoc immediate canitur evangelium Liber generationis 42 (9r)
DE Bressanone 1516, Breviary Sequitur missa 267 (112v)
DE Eichstätt 1486, Missal Benedictio non datur. Sequitur evangelium immediate Liber generationis 35 (8r)
DE Eichstätt 1589, Breviary In vigilia Nativitatis Christi 316 (267)
DE Freising 1502, Missal Benedictio non datur sed incipitur evangelium Liber generationis 47 (9v)
DE Freising 1491, Breviary Sequitur missa 244 (109v)
DE Hildesheim 1499, Missal Deinde legitur evangelium sequens cum candelis et turibulo 38 (10v)
DE Kamień 1506, Missal In sancta nocte finito nono responsorio scilicet Verbum caro 39 (11v)
DE Lübeck 1486, Missal Initium sancti Evangelii secundum Matthaeum 12 (9r)
DE Lüneburg 1100-1150, Pontifical HAB Wolfenbüttel Cod. Guelf. 0141 Helmst., Heinemann-Nr. 164 Romani hanc noctem ita celebrant 6 (1v)
DE Mainz 1482, Missal Hic datur etiam benedictio statim post missam et tunc sequitur evangelium Liber generationis Iesu 48 (11r)
DE Mainz 1487, Breviary In vigilia Nativitatis Domini 207 (94v)
DE Merseburg 1502, Missal Evangelium secundum Matthaeum 41 (9v)
DE Minden 1513, Missal Deinde legitur evangelium sequens cum candelis et turibulo 19 (11r)
DE Münster 1520, Missal Initium sancti Evangelii 34 (8r)
DE OT 1500, Breviary Initium sancti Evangelii secundum Matthaeum 208 (c4v)
DE Paderborn 1400-1425, Missal Erzb. Akad. Paderborn Pad. 156 Legitur evangelium Liber generationis 17 (14v)
DE Passau 1491, Missal Benedictio non datur ne populo licentia dedisse videatur 58 (13r)
DE Passau 1490, Breviary Repetat resposorium et fiat processio in monasterium 157 (61v)
DE Passau 1490, Breviary Repetat resposorium et fiat processio in monasterium 446 (39r)
DE Ratzeburg 1492-1493, Missal In sancta nocte. Initium sancti Evangelii secundum Matthaeum 25 (9r)
DE Regensburg 1485, Missal Postea antiphona O mundi Domina 46 (13r)
DE Salzburg 1498, Missal Absque benedictione sequitur evangelium Matthaei 45 (8v)
DE Salzburg 1482, Breviary Finito tropo reincipiat responsorium Verbum caro 76
DE Speyer 1501, Missal Initium sancti Evangelii secundum Matthaeum 35 (8v)
DE Strasbourg 1486-1490, Missal Initium sancti Evangelii secundum Matthaeum. Liber generationis 41 (13r)
DE Trier 1547, Missal Incipit sancti Evangeliii secundum Matthaeum 49 (11r)
DE Trier 1501, Breviary In vigilia Nativitatis Christi 233 (c1r)
DE Worms 1490 (about), Missal Initium sancti Evangelii secundum Matthaeum 31 (9r)
DE Würzburg 1495 (after), Missal In sancta nocte ad primam missam in galli cantu 43 (8r)
DE Würzburg 1493, Missal In sacra nocte ad primam missam in galli cantu infra nonum responsorium 42 (11v)
DE Würzburg 1509, Breviary In vigilia nativitatis Domini 45 (12v)
DK København 1510, Missal In nocte Nativitatis Domini 47 (10v)
DK Lund 1517, Breviary In vigilia Nativitatis Domini 206 (89r)
DK Odense 1510 (about), Breviary Initium sancti Evangelii secundum Matthaeum 70 (20r)
ES Ávila 1510, Missal In Nativitate Domini 35 (-)
ES Badajoz 1529, Missal In nocte Nativitatis Domini dicto nono responsorio 21 (8r)
ES Burgos 1507 (about), Missal Liber generationis 22 (13r)
ES Córdoba 1561, Missal Notandum est quod si matutini dicuntur in ecclesia 27 (9r)
ES Cuenca 1559, Missal Missa de galli cantu 28 (7r)
ES El Burgo de Osma 1561, Missal In die Nativitatis Domini ad matutinas 27 (8r)
ES Girona 1550, Ritual Iudicii signum in nona lectione matutinarum Natalis Domini sequenti modo in sede Gerundensi a puero cantatur 450 (215r)
ES La Seu D'Urgell 1548, Ritual Iudicii signum in nona lectione 462 (180v)
ES Lleida 1524, Missal In vigilia Natalis Domini 72 (6v)
ES Palencia 1567, Missal In die Nativitatis Domini 49 (11r)
ES Plasencia 1554, Missal In nocte Nativitatis Domini dum cantatur nonum responsorium 26 (33r)
ES Segovia 1500, Missal In nocte Natalis Domini in galli cantu 40 (7v)
ES Sevilla 1565, Missal Qua finita cantores incipiant laudes 53 (10r)
ES Sigüenza 1552, Missal Prima missa 237 (199v)
ES Toledo 1551, Missal Quo finito statim dicantur laudes 40 (8r)
ES Toledo 1503-1518, Missal BNE Madrid Ms. 01540-01546 V1-7 In die Nativitatis Domini ad matutinas 50 (35r)
ES Toledo 1502, Breviary In vigilia Nativitatis Domini 73 (25v)
ES Zaragoza 1498, Missal In vigilia Natalis Domini 55 (9r)
FR Aix-en-Provence 1466, Missal BNF Paris NAL 2661 Loco Ite missa est dicitur haec antiphona 56
FR Aix-en-Provence 1466, Missal BNF Paris NAL 2661 Loco Ite missa est dicitur haec antiphona 59
FR Amiens 1487, Missal Lecto evangelio sequitur 29
FR Amiens 1490 (about), Breviary Liber generationis 19
FR Angers 1489, Missal Ante missam galli cantus sacerdos in habitu diaconi cum cruce ture et cereis 29
FR Autun 1530, Missal Initium sancti Evangelii secundum Matthaeum 37 (8v)
FR Auxerre 1483, Breviary Istae sequentes antiphonae dicuntur in ecclesia Antissiodoriensi iuxta maius altare a duobus presbyteris 87 (c3r)
FR Beauvais 1514, Missal In nocte Nativitatis Domini post nonam lectionem cantetur evangelium sequens in pulpito a diacono 41 (9r)
FR Beauvais 1497, Breviary In vigilia Nativitatis Domini 56
FR Besançon 1485, Missal Hic cantantur laudes matutinales 34 (15r)
FR Bordeaux 1475 (after), Missal BNF Paris Lat. 00871 Genealogia Domini ad matutinas 36 (9v)
FR Bourges 1481, Breviary Ad processionem ante altare beatae Mariae antiphona 63 (b2r)
FR Chartres 1490, Missal Sequuntur laudes 34 (a7v)
FR Clermont-Ferrand 1492, Missal Duo pueri induti tunicis albis velatis capitibus 25 (b3r)
FR Dol-de-Bretagne 1502, Missal Mox incipiantur laudes 19 (8r)
FR Embrun 1512, Missal In Nativitate Domini in nocte 32 (8v)
FR Évreux 1497, Missal Ante Te Deum cantetur evangelium sequens 34 (8v)
FR Grenoble 1532, Missal Liber generationis Iesu Christi 25 (7v)
FR Langres 1520, Missal Dicta communione statim incipiunt laudes 57 (10r)
FR Laon 1491, Missal In matutinis Nativitatis Domini evangelium ante Te Deum 24 (8r)
FR Limoges 1537, Missal Nota quod hac die potest unus atque idem sacerdos 20 (8v)
FR Limoges 1596, Ritual Sequuntur quindecim signa iudicii universalis ... quae decantantur in secundo nocturno officii matutini sollemni die Nativitatis Domini 295 (190)
FR Lisieux 1504, Missal Evangelium ante Laudes 32 (13v)
FR Metz 1597, Missal In Nativitate Domini 56 (8v)
FR Nantes 1482, Missal Liber generationis Iesu Christi 30 (11v)
FR Nîmes 1511, Missa in galli cantu 41 (8r)
FR Noyon 1541, Missal Genealogia 29 (7r)
FR OCarm 1543, Breviary Interim praeparatus diaconus veniat ante priorem 320 (95r)
FR OPraem 1510, Missal Finito nono responsorio 36 (9)
FR OPraem 1504, Breviary Initium sancti Evangelii secundum Matthaeum 65
FR OPraem 1100-1200, Missal BM Laon Ms. 226b Dominus dixit ad me 26 (11v)
FR Orléans 1522, Missal Sequens Evangelium legitur post nonum responsorium in nocte Nativitatis Domini 39 (10r)
FR Paris 1400-1500, Missal BNF Paris Lat. 00859A Cantata communione. 45 (11r)
FR Paris 1275-1500, Missal BNF Paris Lat. 00830 Cantata communione 48 (19v)
FR Poitiers 1498, Missal Si missa celebratur cum cantu 41 (8r)
FR Rouen 1495, Missal Finita missa sacerdos incipiat Benedictus qui venit 40
FR Rouen 1491, Breviary Liber generationis Iesu Christi filii David filii Abraham 50 (c2r)
FR Saint-Malo 1503, Missal Media nocte finitis matutinis cantetur genealogia 25 (8r)
FR Senlis 1524, Missal In nocte Nativitatis Domini post nonam lectionem cantetur evangelium sequens in pulpito a diacono 22 (8v)
FR Troyes 1489 (before), Missal Finita communione statim incipiuntur laudes 48 (13v)
FR Vienne 1489, Breviary Liber generationis Iesu Christi filii David filii Abraham 190 (d3v)
GB Aberdeen 1509, Breviary Initium sancti Evangelii secundum Matthaeum 363 (27r)
GB Norwich 1400 (about), Missal BL London Add. Ms. 25588 Missa in galli cantu 43 (19v)
GB Salisbury 1521, Missal In nocte Natalis Domini 40 (11r)
GB Salisbury 1531, Breviary Dum hymnus cantatur 139 (clxvi)
GB Salisbury 1516, Missal In nocte Natalis Domini 35 (9v)
HR Dubrovnik 1100-1200, Missal Bodleian Oxford Ms. Canon. Liturg. 342 Genealogia Domini nostri Iesu Christi secundum Lucam 207 (7r)
HU Esztergom 1090 (about), Pontifical Knj. Metrop. Zagreb MR 165 Item ordo in vigilia Natalis Domini 20 (20r)
HU Esztergom 1558, Breviary In vigiliae Nativitatis Domini 405 (157v)
HU Esztergom 1480, Breviary Initium sancti Evangelii secundum Matthaeum 152 (60r)
HU Zagreb 1511, Missal Sequuntur immediate laudes 16 (7v)
HU Zagreb 1200-1300, Missal OFM Güssing Cod. 1/43. Liber generationis 51 (26r)
IT Aosta 1000-1600, Missal Sacerdos dicit voce mediocri 146 (257)
IT Capua 1489, Breviary Vos inquam ... Dic Isaia testimonium Christo ... Iudicii signum 215 (90v)
IT Messina 1499, Missal In nocte genealogia Liber generationis Iesu Christi finita dicitur Te Deum laudamus 31 (8r)
IT Messina 1499, Missal In nocte Natalis Domini in prima missa 571 (292r)
IT Messina 1499, Missal In Natali Domini 574 (295v)
IT Milano 1000-1100, Ritual Ambrosiana Milano In vigiliis Natalis Domini 656 (53)
IT Palermo 1100-1150, Missal Reg. Siciliana Palermo XIV.F.16. Sequentia sancti Evangelii secundum Matthaeum 6 (1r)
NL Utrecht 1497, Breviary Initium sancti Evangelii secundum Matthaeum 94 (e1r)
NL Utrecht 1514, Missal Liber generationis 48 (7r)
NO Trondheim 1519, Breviary In die Nativitatis Domini 60 (24r)
PT Braga 1494, Breviary Initium sancti Evangelii secundum Matthaeum 134 (80v)
SE Linköping 1400-1500, Missal KB Stockholm A 97 In sancta nocte Nativitatis Domini 21 (8v)
SE Uppsala 1513, Missal In nocte Nativitatis Domini 18 (7r)
SE Uppsala 1496, Breviary Initium sancti Evangelii secundum Matthaeum 177 (c3r)